बारा जिल्लामा वातावरणीय हिंसा नक्शांकन कार्यशाला कार्यक्रम सम्पन्न

कलैया :सामाजिक परिवर्तन केन्द्र काठमाडौंको आयोजनामा बाराको कलैयास्थित ऐतिहासिक बारेवा दरबार क्षेत्रमा एक दिने ‘वातावरणीय हिंसा नक्शांकन कार्यशाला’ सम्पन्न भएको छ। वातावरणमाथि भइरहेका प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष क्षतिको पहिचान, त्यसका कारणको विश्लेषण तथा न्यूनीकरणका लागि स्थानीयस्तरबाट गर्न सकिने पहलका विषयमा युवाहरूलाई केन्द्रित गरी कार्यशाला आयोजना गरिएको हो।

कार्यशालामा कलैया उपमहानगरपालिकाका २० जना छुट्टै र प्रसौनी गाउँपालिकाका २० जनाको छुट्टै गरी जम्मा ४० जना युवाहरूको सहभागिता रहेको थियो। सहभागी युवाहरूले आफ्ना-आफ्ना पालिकामा वातावरणीय हिंसा तथा वातावरणीय क्षति निम्त्याउने प्रमुख कारक तत्वहरूको पहिचान गर्दै त्यसको प्रभाव, जोखिम र सम्भावित समाधानका उपायबारे सामूहिक छलफल गरेका थिए।
कार्यशालाका क्रममा सहभागीहरूले आफ्नो स्थानीय परिवेशमा देखिएका वातावरणीय समस्या तथा त्यसबाट समुदायमा परिरहेको प्रभावलाई नक्सांकनमार्फत प्रस्तुत गरेका थिए। फोहोरमैला व्यवस्थापनको कमजोरी, अव्यवस्थित बस्ती तथा पूर्वाधार विकास, प्रदूषण, प्राकृतिक स्रोतको अनियन्त्रित दोहन, वन तथा हरियाली क्षेत्रको क्षय, पानीका स्रोतमा पर्ने असरलगायतका विषयमा सहभागीहरूले अनुभव तथा धारणा आदानप्रदान गरेका थिए।
त्यसैगरी, वातावरणीय क्षतिले मानव स्वास्थ्य, कृषि, खानेपानी, जीवजन्तु तथा स्थानीय जीवनशैलीमा पार्न सक्ने दीर्घकालीन असरका विषयमा समेत छलफल गरिएको थियो। समस्या पहिचान मात्र नगरी ‘समस्या कहाँ छ, कारण के हो, असर कसलाई परेको छ र समाधानका लागि कसले के गर्न सक्छ?’ भन्ने आधारमा सहभागीहरूले कार्ययोजना निर्माण गरेका थिए।

कार्यशालाको मुख्य उद्देश्य युवाहरूलाई वातावरणीय समस्या र त्यसबाट सिर्जित जोखिमबारे सचेत गराउँदै उनीहरूलाई स्थानीयस्तरमा समाधान खोज्ने प्रक्रियामा सक्रिय बनाउनु रहेको आयोजकले जनाएको छ।
सहभागी युवाहरूले आफ्ना पालिकामा देखिएका वातावरणीय हिंसाका कारक तत्वहरूलाई प्राथमिकताका आधारमा वर्गीकरण गर्दै न्यूनीकरणका लागि सम्भावित उपायहरू समेत तयार गरेका थिए। वातावरण संरक्षण केवल सरकारी निकायको जिम्मेवारी नभई स्थानीय समुदाय, युवा, विद्यालय, नागरिक समाज, निजी क्षेत्र तथा सम्बन्धित सरोकारवालाको साझा जिम्मेवारी भएको विषयमा पनि सहभागीहरूबीच साझा धारणा बनेको थियो।

कार्यशालाबाट युवाहरूले आफ्नो समुदायमा वातावरणीय समस्या देखिएपछि त्यसलाई बेवास्ता नगरी तथ्यका आधारमा पहिचान गर्ने, सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउने तथा सम्भावित समाधानका लागि समुदायसँग सहकार्य गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए।
कार्यक्रमले युवाहरूमा वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न स्थानीय तहबाट गर्न सकिने कामबारे व्यावहारिक ज्ञान र साझा बुझाइ विकास गर्न सहयोग पुगेको सहभागीहरूको भनाइ थियो।
वातावरणीय क्षति रोक्नका लागि ठूलो योजना र बजेट मात्र आवश्यक नपर्ने भन्दै दैनिक जीवनमा अपनाइने साना-साना व्यवहारिक परिवर्तनले समेत महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्ने विषयमा छलफल भएको थियो। फोहोरको उचित व्यवस्थापन, प्लास्टिकको प्रयोग न्यूनीकरण, वृक्षरोपण तथा हरियाली संरक्षण, पानीका स्रोतको संरक्षण, सार्वजनिक स्थान सफा राख्ने अभियान, समुदायमा वातावरणीय सचेतना फैलाउनेलगायतका कार्यमा युवाहरूले सक्रिय भूमिका खेल्न सक्ने विषयमा जोड दिइएको थियो।
सहभागीहरूले आफ्नो क्षेत्रमा वातावरणीय समस्या देखिएपछि त्यसको नक्सांकन, अभिलेखीकरण, प्राथमिकता निर्धारण र समाधानका लागि सामूहिक पहल गर्ने अवधारणालाई व्यवहारमा लागू गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए।

प्रशंसा थापा र माधव उपाध्यायले गरे सहजीकरण
कार्यशालाको सहजीकरण सामाजिक परिवर्तन केन्द्रका अनुसन्धान अधिकृत प्रशंसा थापा र माधव उपाध्यायले गरेका थिए।
सहजीकरणका क्रममा सहभागी युवाहरूलाई वातावरणीय हिंसाको अवधारणा, स्थानीयस्तरमा वातावरणीय जोखिम पहिचान गर्ने तरिका, समस्या नक्सांकन, कारण तथा प्रभाव विश्लेषण र समाधानका लागि कार्ययोजना निर्माण गर्ने प्रक्रियाबारे अभ्यास गराइएको थियो।
सहभागीहरूलाई समूहगत रूपमा विभाजन गरी आफ्ना पालिकाका वातावरणीय समस्या पहिचान गर्न लगाइएको थियो। समूहले तयार गरेका नक्सा तथा योजनामाथि प्रस्तुतीकरण र सामूहिक छलफलसमेत गरिएको थियो। यसले सहभागीहरूलाई आफ्नो स्थानीय परिवेशलाई वातावरणीय दृष्टिकोणबाट हेर्न र समस्यालाई समाधानमुखी ढंगले विश्लेषण गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो।

कार्यशालाबाट युवाहरूले वातावरणीय समस्यालाई केवल सरोकारवाला निकायको विषयका रूपमा नहेरी आफ्नो समुदायसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषयका रूपमा बुझ्ने अवसर पाएका छन्।
कलैया उपमहानगरपालिका र प्रसौनी गाउँपालिकाका युवाहरूबीच भएको अन्तरक्रियाले दुई स्थानीय तहमा देखिएका वातावरणीय समस्या, चुनौती र सम्भावित समाधानका उपायहरूबारे अनुभव आदानप्रदान गर्ने अवसरसमेत प्रदान गरेको थियो।
स्थानीयस्तरमा वातावरणीय जोखिम बढ्दै जाँदा त्यसको असर कृषि, स्वास्थ्य, खानेपानी, जैविक विविधता र समग्र जनजीवनमा पर्न सक्ने भएकाले समयमै पहिचान गरी न्यूनीकरणका उपाय अवलम्बन गर्नुपर्नेमा सहभागीहरूले जोड दिएका थिए।

कार्यशालाबाट तयार भएका योजनालाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्दै समुदायमा सचेतना फैलाउने, वातावरणीय क्षति न्यूनीकरणका लागि सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्ने तथा युवाहरूको सक्रिय सहभागिता बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।कार्यशालाको अन्त्यमा सहभागी युवाहरूले वातावरणीय समस्या देख्ने मात्र होइन, त्यसको समाधानमा पनि सक्रिय सहभागी बन्नुपर्ने साझा धारणा बनाएका थिए।

कार्यशालाले युवाहरूलाई आफ्नो समुदायमा रहेका वातावरणीय जोखिम पहिचान गरी त्यसलाई न्यूनीकरणका लागि योजनाबद्ध रूपमा काम गर्न उत्प्रेरित गरेको आयोजकको विश्वास छ।
स्थानीयस्तरमा वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न युवा पुस्ताको सक्रिय सहभागिता बढाउन सके वातावरण संरक्षणका अभियानलाई दीर्घकालीन र प्रभावकारी बनाउन सकिने देखिन्छ। कलैया र प्रसौनीका ४० युवाले कार्यशालाबाट प्राप्त ज्ञान, सीप र योजनालाई आफ्ना समुदायमा व्यवहारमा उतार्न सके यसले स्थानीय वातावरण संरक्षणमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।